අවුරුදු මිලියන තුන්සියයක් පැරණි පොසිල පිරුණු Joggins Fossil site එක බලමුද ?

 

ලෝකයේ  දස දෙසින් පොසිල අධ්‍යයන කටයුතු සඳහා ඇදෙන පර්යේෂකයන් වගේම අවුරුද්දේ මැයි සිට ඔක්තෝබර් ගිම්හාන  කාලයේදී සංචාරකයන්ගෙන් පිරී යන  ප්‍රදේශයක් කැනඩාවේ නෝවා ස්කොෂියා පළාතේ තියෙනවා. ඒ  ප්‍රදේශයට කියන්නේ  Joggins Fossil site කියලයි.

මීට පෙර ලිපියක මම නිව් බ්රුන්ස්වික් පළාතේ Hopewell Rocks ගැන කතා කළා ඔබට මතක ඇති. වරකට ජලගැලුම් බිලියන 160 ක් පිරවෙන හිස්වෙන ෆන්ඩි බොක්කේ අනිත් පැත්තේ  තමයි මේ යුනිස්කෝ ලෝක උරුමය තියෙන්නේ.  ඒ හන්දා මේ පරිශ්‍රය බලන්න යනකොටත් ඔබ දවසේ වඩදිය බාදිය කාලසටහන ගැන බලන්න වෙනවා. එහෙම වුනොත් ඔබට හොඳින් මුහුදු පත්ල දිගේ ඇවිදගෙන ගිහිල්ලා මේ ස්ථානයේ තිබෙන පොසිල බලන්න පුළුවන්.

ඒ ලිපියේ දිගුව 

වරකට ජල ගැලුම් බිලියන 160 ක් පිරවෙන, හිස් වෙන වඩදිය බාදිය වෙනස බලන්න Hopewell Rocks වලට යමු.

https://ahasgawwenehalokaya.blogspot.com/2025/04/160-hopewell-rocks.html

සම්පූර්ණ  Joggins Fossil site පරිශ්‍රය කිලෝමීටර් 14.7  සිට පහළොවක් දක්වා දිගට වෙරළ තීරය දිගේ විහිද යනවා.  ඔබට කැමති නම් වඩදිය බාදිය  වෙලාව සහ කාලගුණය අන්තර් ජාලයෙන්  බලලා මුහුදු පතුල හිස් වෙලා නම් එහි සම්පූර්ණ කොටසම ඇවිද යන්න පුළුවන්. ඒත් ඒවා ආරක්ෂිතව බලන්න වඩා සුදුසු වන්නේ Joggins Fossil Centre ආයතනය පිහිටුවා තිබෙන විශේෂ මධ්‍යස්ථානය( )  අසලින් සකස් කර තිබෙන ප්‍රදේශය ආරක්ෂිතව මුහුදු වෙරළට බැසිය හැකි පඩිපෙළ සහ ආබාධිත අය වෙනුවෙන් සකස් කල Ramp  එකකිනුත් සමන්විතයි.

වසර මිලියන ගණනක් පැරණි පර්වත ඉවුරු කුමන වෙලාවක වුවත් කඩා වැටෙන්නට පුළුවන් . ඒ වගේම ජලය පිරෙන හිස්වන සජීවී මුහුදු පතුලක් නිසා ගල් කැබලිති, අපද්‍රව්‍ය, හිරිගල් කොටස් තිබෙන්නත්  පුළුවන්. තෙතමනය සහ මඩ සහිත පරිසරයක් නිසා ඊට සුදුසු ක්‍රීඩා පාවහන් දාගෙන යන එක සුදුසුයි. ඒ වගේම මේ ප්‍රදේශයේ ජංගම දුරකථන ආවරණය අවම නිසා ගොඩබිම ඉන්නා කෙනෙකු දැනුවත් කර තිබෙන එකත් සුදුසුයි.      

https://jogginsfossilcliffs.net/tours/weather/

අවුරුදු මිලියන 300 ක් පැරණි ගල්අඟුරු යුගයේ ( Coal age) සතුන් සහ ශාක හිරවී තද වී තිබෙන පොසිල රැසක් ඔබට මේ වෙරළ ඉවුරේදි බලන්න පුළුවන්. එහෙත් මේ හමුවෙන පොසිල ගෙනියන්නට නම් ඔබට අවශ්‍ය නම් ඒ සඳහා විශේෂ අවසරයක් ගන්නට වෙනවා.

ඒ ප්‍රදේශයේ  හමුවන හැම ගල් කැබැල්ලක්ම,  පර්වත කොටසක්ම අපට ගිලිහුණු ඒ අතීතයේ කතා පුවත් ගොඩක් දරාගෙන  අජීවී වස්තූන්. ඔබට කැමති නම් මෙතැන තිබෙන මධ්‍යස්ථානයේ සේවයේ යොදවා ඉන්න නියාමකවරුන් මෙහෙයවන පැය එක හමාරක සංචාරයක් කලින් වෙන් කරවා ගන්න ඔබට පුළුවන්. ඔබ කැමති නම් ඔබේ බලු සුරතලාවත් මේ චාරිකාවට එක් කරගන්නට අවස්ථාව තිබෙනවා.

එහෙත් ඔබට නියාමකවරුන් රහිතව වෙරළ  තීරයේ ඇවිදින්නට නම්  සඳහා ගෙවීමක් කරන්න අවශ්‍ය නෑ, එහෙම ඔබ වෙරළට බහින්න මෙතන තිබුණු අංක හත( 7) දරන ගල් අඟුරු තල් පරිශ්‍රය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයෙන් පිවිසුම් මගක් සකස් කර තිබෙනවා.

Joggins Fossil Centre එකට ප්‍රවේශපත්‍රයක් අරගෙන ගියොත් මේ පොසිල ගැන වැඩි විද්‍යාත්මක දැනුමක් වගේම ගල් අඟුරු යුගයේ ඉතිහාසයත් මේ ප්‍රදේශයේ ගල් අඟුරු පතල් කර්මාන්තය ගැනත් වැඩි විස්තර දැනගන්නට පුළුවන්. ඒ  මධ්‍යස්ථානය නිදර්ශක,  ප්‍රදර්ශන අනුරූ  රැසකින් සමන්විත ඉතාම වැදගත් සම්පත් මධ්‍යස්ථානයක්.

අනුරුද්ධ වැලිගමගේ

සේයාරූ -  අන්තර්ජාලයෙන්  Google Images

සියළු හිමිකම් මුල් හිමිකරුවන් සතුයි.

මගේ සටහන් උපුටන හෝ ඩිජිටල් හුවමාරු වෙනුවෙන් කවරෙකු හෝ භාවිතා කරනවාට මම කැමතියි. අමුවෙන්ම එය තමන්ගේ නමින් පලකරනවාට අකමැතියි. ඒ නිසා උපුටන භාවිතයේදී බ්ලොග් අඩවියේ නම සහ යොමුව සටහන් කරන්නට කාරුණික වන්න.  මේ සටහන ගැන ඔබේ අදහස් පහතින් ලියන්න. ඔබේ ගුණ දොස් මගේ ඉදිරි නිරමාණ එළිය  කරාවි.

සීතල යුද්ධයෙන් පසු සඳමතට මිනිසුන් ගෙනයන නාසා ආයතනයේ ආර්ටිමිස් (Artemis ) මෙහෙයුම් .

 

ගුවන් යානා සහ දුම්රිය ගැන මහත් උනන්දුවෙන් පසුවන මම මේ මාසය මුලදී ආටේමිස් මෙහෙයුම ගැන තොරතුරු හෙව්වා . බෙන් හබ්ඩ් ගේ මේ පොත දැක්කේ ඒ අතරේ. අවුරුදු කටේ වුනත් මම ඒ ගැන ජයත් මහත්මා ට කිව්වා. අවුරුද්දෙන් පස්සෙ වැඩට ආපු කණඩායම ඒ සටහන මේ සතියේ සිළුමිණ පත්තරේ දාල තිබුනේ මෙහෙමයි. 

  

අනුරුද්ධ වැලිගමගේ

කර්තෘ මණ්ඩල ප්‍රධානි, ශ්‍රීලංකන් නිව්ස් වෙබ් පුවත්පත, මිසිසාගා, කැනඩාව

" ආර්ටිමිස් ව්‍යාපෘතිය නැවත මිනිසුන් සඳමතට ගෙන යාමට නියමිතයි. 1972 දී ඇමෙරිකා එකසත් ජනපදය ඇපලෝ ව්‍යාපෘතිය නවත්වන තුරුම 1969 සිට 1972 අතර කාලය තුලදී අවස්ථා 6 කදී අභ්‍යවකාශ ගාමීන් 11 දෙනෙක්  සඳ මතට පා තබා තිබේ . ඇපලෝ ව්‍යාපෘතිය ඒ නමින් නම් වන්නේ  ග්‍රීක මිත්‍යා කතාවල එන ඇපලෝ දෙවියන් නිසයි. ඇපලෝ ව්‍යාපෘති විශිෂ්ට අභ්‍යවකාශ චාරිකා රැසක් ඉතිහාස ගත කර තිබේ . ආර්ටිමිස් ව්‍යාපෘතිය නම් වන්නේ ඇපලෝ දෙවියන්ගේ  නිවුන් සොහොයුරිය ආර්ටිමිස් දෙවඟන සිහිගන්වමිනි. එය මනුෂ්‍යයා තුල ඇති අභ්‍යවකාශ ආශාවන් යලි දල්වන එකක් වෙතැයි විශ්වාශ කෙරේ .

ඇපලෝ ව්‍යාපෘතිය ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය සහ රුසියාව අතර පැවති අභ්‍යවකාශ තරඟයේ එක් කොටසකි. සෝවියට් සමාජවාදී සමුහාණ්ඩු සංගමය රුසියාව ඇතුළු රාජ්‍යයන් 15 කින් සමන්විතව තිබී 1991 දී බිද වැටෙන තෙක්ම ඇමෙරිකාවේ පසමිතුරු රාජ්‍යයක් වූ අතර දෙපිල අතර බොහෝ දේ වෙනුවෙන් ඉතා තියුණු  තරඟයක් පැවතිනි ." 

( පිටු 10,11 - නාසා හි ආර්ටිමිස් ව්‍යාපෘතිය ඊ මුද්‍රණයෙන් ) 

ඉරානයට එරෙහිව පැවති යුද්ධය පිළිබදව ලෝකය තුල වූ අවධානය බිදිමින්  මේ දිනවල ලෝක අවධානය යොමුවුනු අභ්‍යවකාශ ගමන ආර්ටිමිස් 2 මෙහෙයුමයි . අධික වියදම සහ ශීතල යුද්ධයේ උණුසුම පහව යාමත් සමඟ නැවතී තිබුණු ඇමෙරිකා එකසත් ජනපදයේ  අභ්‍යවකාශ ව්‍යාපෘති යලි පණ ගැන්වුනේ 2017 වසරේදී . සමහරු කියන්නේ එය නොනිල වශයෙන් පටන් ගත්තේ චීනය ලොවට අනාවරණය කල අභ්‍යවකාශ සැලැස්ම හමුවේ ඇමෙරිකාවට වන මදි පුංචි කමට කල වැඩසටහනක්  විදිහටයි.  සඳට සහ අඟහරු ග්‍රහයා වෙත මිනිසුන් යැවීම සහ ජනපද පිහිටුවීම අරමුණු කර ගනිමින් පෞද්ගලික අංශයේද දායකත්වය ඇතිව ආර්ටිමිස් ව්‍යාපෘතිය ක්‍රියාත්මකයි. එය අදියර 5 ක් පුරා විහිදෙන දීර්ඝ කාලීන එකක්. ඉන් Artemis I      මිනිසුන් රහිත පර්යේෂණ යානාව 2022 නොවැම්බර් 16 වැනිදා  ගුවන් ගතවී සාර්ථක මෙහෙයුම නිමා කරමින් පෘතුවියට ආවේ 2022 දෙසැම්බර් 11 වැනිදා . 

2026 අප්‍රේල් 1 වැනිදා ගුවන් ගත වුනු අභ්‍යවකාශ ගාමීන් 4 දෙනෙකු රැගත් Artemis II දින 10 ක ගමනක් යන එකක්. නමටම ගැලපෙන ලෙසින් මුලින්ම සම්පුරණ කාන්තා මෙහෙයුමක් ලෙස සැලසුම් කෙරුණත් ශාරීරික යෝග්‍යතා ගැටළු සහ වෙනත් හේතු නිසා මිනිසුන් රැගත් මේ යානයට Reid Wiseman (Commander ) ලෙසත් , Victor Glover  (Pilot ) ලෙසත් , Christina Koch   සහ Jeremy Hansen   (Mission Specialists)  ලෙසත් සහභාගී වෙනවා. මේ අතරින් සුදු ජාතික නොවන පළමු ඇමෙරිකානු මෙහෙයුමක  නිරත වන අභ්‍යවකාශ ගාමීයා වන්නේ වික්ටර් ග්ලෝවර් . ඇමෙරිකානු චන්ද්‍ර මෙහෙයුමක නිරත පළමු අභ්‍යවකාශ ගාමිනිය වන්නේ ක්‍රිස්ටිනා කොච්. ඒ අතරින්  පළමු තිදෙනාම National Aeronautics and Space Administration- ඇමරිකානු අභ්‍යවකාශ ආයතනය නියෝජනය කරද්දී ජෙරමි නියෝජනය කරන්නේ CSA- කැනේඩියානු අභ්‍යවකාශ ඒජන්සියයි.  

ආර්ටිමිස් ව්‍යාපෘතියේ 3 වන අදියර Artemis III  2027 වසරේදී වාණිජ මෙහෙයුමක් ලෙසත් , Artemis IV 2028 වසරේ මුල් භාගයේදීත් , Artemis V 2028 අග භාගයේදීත් සිදු කිරීමට සැලසුම් කර තිබෙනවා . ඉදිරි මෙහෙයුම් වෙනුවෙන් භාවිතා කරන්නට අපේක්ෂිත යානා වල අභ්‍යවකාශ ගාමීන්ට අමතරව ඉහල මිලක් දැරිය හැකි සංචාරකයින්ද සහභාගී කරවා ගැනීමට නියමිත අතර ඒ වෙනුවෙන් සැකසුනු පොරොත්තු ලේඛන දිගු ඒවා බවත් සදහන්.    

" ඉතිහාසයේ පළමු වතාවට නාසා ආයතනයෙන් පිටත වෙනත් ආයතන විසින් ඇමෙරිකානු අභ්‍යවකාශ ව්‍යාපෘතියට අවශ්‍ය යානා සහ ආම්පන්න සැපයීම සිදුකරන්නේ ඇමෙරිකානු රජයට ඒ අතිවිශාල වියදම දරා ගැනීම අසීරු නිසාය.SpaceX, Blue Origin, Boeing  යන පෞද්ගලික ආයතන විවිධ සංකීර්ණ නව තාක්ෂණික පර්යේෂණ සිදු කරමින් නැවත නැවත භාවිතයට ගත හැකි යානා නිපදවීම සිදුකරයි. එම ආයතන වලට අනුව අභ්‍යවකාශය අනාගතයේදී ආදායම් උපදවන සංචාරක ගමනාන්ත වනු ඇත. ඔවුන් ඒ සදහා මුලින්ම පෘථිවියේ පහත් කක්ෂයේ හෝටල් ඉදිකිරීමටත් අපේක්ෂිතයි."  

( පිටු 19,20 - නාසා හි ආර්ටිමිස් ව්‍යාපෘතිය ඊ මුද්‍රණයෙන් )

ආටෙමිස් II කාර්ය මණ්ඩලය ඔවුන්ගේ මෙහෙයුම සඳහා වසර දෙක හමාරක  සිට  පුහුණු වූ අතර, එය 2023 ජුනි මාසයේදී පමණ ආරම්භ විය. මෙම පුළුල් පුහුණුව ඔරියන් කැප්සියුලය ක්‍රියාත්මක කිරීම සම්බන්ධයෙන් , අභ්‍යවකාශ දියත් කිරීමේ පද්ධතිය (SLS) සැරිසැරීම සම්බන්ධයෙන් සහ හදිසි ක්‍රියා පටිපාටි සහ මෙහෙයුම් සමාකරණ කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ අතර, සැතපුම් 695,081  ක දුරක් ගොස්  දින 10 ක ගමනකින් පසුව 2026 අප්‍රේල් 10 වැනිදා සාර්ථකව සැන් දියෝගෝ වල පැසිපික් සාගරයට ගොඩ බැසීම සිදුකලා. .

ගුවන් යානා සහ අභ්‍යවකාශ යානා ගැන උනන්දුවෙන් පසුවන කෙනෙකු හැටියටත් , ෆ්ලොරිඩාවේ කැනවරල් තුඩුවේ පිහිටි නාසා ආයතනයේ අභ්‍යවකාශ යානා මෙහෙයුම් ,  ඇපලෝ සහ වත්මන් ආටිමිස් මෙහෙයුම කරන පරිශ්‍රයට  සංචාරයක යෙදුනු  කෙනෙකු හැටියටත් මේ පොත දුටු සැනින් එක හුස්මට කියවා නිම කලෙමි .  මේ දිනවල මාධ්‍ය තුලින් දැල්වූ උනන්දුව හරහා ඔබ වසර 55 කට පසුව සිදුවන නව සඳ ගමන් ව්‍යාපෘතියේ නොදත් විස්තර රැසක් සහ  අනන්‍ය සේයාරූ රැසක් මේ පොත තුලින් ඔබට කියවන්නට පුළුවන් . 

    

2026  අප්‍රේල් 19  වැනිදා සිළුමිණ  කලාපයේ පලවිය.

විශේෂ ස්තූතිය සිළුමිණ ශාස්ත්‍රීය සංග්‍රහය සංස්කාරක ජයත් පියදසුන් මහතාට 

සේයාරූ -  අන්තර්ජාලයෙන්  Google images 

                   සියළු හිමිකම් මුල් හිමිකරුවන් සතුයි.

මේ සටහන ගැන ඔබේ අදහස් පහතින් ලියන්න. ඔබේ ගුණ දොස් මගේ ඉදිරි නිරමාණ එළිය  කරාවි.

රූපණ අන්තර්ජාල රූපවාහිනියේ 500 වන සාඩම්බර පියවර

  

සෑම සෙනසුරාදාවකම අළුතින් යමක් ඔබට තිලිණ කරන කැනඩාවේ රූපණ රූපවාහිනියේ අපි අද ඔබට ඉදිරිපත් කරන්නේ අපේ සාඩම්බර 500 වෙනි වැඩසටහන. දින,  සති , මාස  ගෙවිලා අපි අවුරුදු 10 ක්ම ඔබේ නිවසට නැවුම් යමක් ගෙනාවා. ඒ ආඩම්බරයත් එක්ක එකතුවෙන්න අදත් මේ ටොරොන්ටෝවෙන් නැගෙන අපේ හඩ රූපණ

2026 අප්‍රේල් 11 වැනිදා වෙබ්ගත වූවකි.

https://rupane.com/2026/04/11/rupane-episode-500-april-11-2026/

 ----------------------------------------------------------------

ඉදිරිපත් කිරීම  - නිරංග විජේසූරිය

සම්පත් දායකයින් - සංජීව අබේරත්න, වීරා ෆොන්සේකා, අනුරුද්ධ වැලිගමගේ

                                 සම්පත් පෙත්තාවඩු, මංජුලා වික්‍රමරත්න, සුනිල් තෙන්නකෝන්

                                 කල්ප සමරතුංග, නිරංග විජේසූරිය, අනුෂා කිංස්ලි 

                                 දිනුෂා ජයවර්ධන, යෙනුලි මැඩෝරා  කොතලාවල, තරින්දි ෆොන්සේකා  

සංස්කරණය  - පුබුදු වනිගසේකර , රවිදු කන්නන්ගර                            

සංකල්පය සහ  නිෂ්පාදනය - අනුරුද්ධ වැලිගමගේ

අධ්‍යක්ෂණය - ගොයුම් එරංග 

විධායක නිෂ්පාදනය - වීරා ෆොන්සේකා

*********************************************

මේ සටහන ගැන ඔබේ අදහස් පහතින් ලියන්න. ඔබේ ගුණ දොස් මගේ ඉදිරි නිරමාණ එළිය  කරාවි.

සිරිය දැනෙනවද බක්මහ මගුලට

 

අවුරුදු අවුරුදු ගම රට එනකොට 

එරබදු මල් වැල් කොහේද කොයිබට  

කොහාගේ  නාදෙත් ගොළුවී ඇතිකොට   

සිරිය දැනෙනවද බක්මහ මගුලට 

කැවුම් කොකිස් පිරි වට්ටි පිරෙනකොට 

හිතේ ඇදෙනවා ආච්චි හනිකට 

ඩිලිවරි කරලා කැවුම් ගන්නකොට 

සුවද මැරිලා රස දිවට නොමැතිකොට 

ලිප ගිනි මොලවා නැකතට කෑවට 

අද නෑ දරුවන් අපි ළග වටපිට  

එකමුතු කම සාමය රැකගන්නට  

හාදු පුදමු  අපි ලැප්ටොප් තිරයට 

අනුරුද්ධ වැලිගමගේ 

2026  අප්‍රේල්   මස ලන්ඩන් කවි කලාපයේ පලවිය.

විශේෂ ස්තූතිය-  ලන්ඩන් කවිය සංස්කාරක අනුර හෑගොඩ මහතාට

සේයාරූ -  අන්තර්ජාලයෙන්  Google images

සියළු හිමිකම් මුල් හිමිකරුවන් සතුයි.

මේ සටහන ගැන ඔබේ අදහස් පහතින් ලියන්න. ඔබේ ගුණ දොස් මගේ ඉදිරි නිරමාණ එළිය  කරාවි.

කෝ ළමයි....

 

සරාගයේ හැගුම් පොකුරු ගුලිකර එක්කොට 

නිවාඩුවට ඔබ එනවා මාව දකින්නට 

පෙරුම් පුරා බලන් ඉන්න කැමති තුරුල්ලට  

මහන්සියට නිදි වාගෙයි ගොරවයි සද්දෙට 

සද තරුවැල් වෙහෙස වෙලා රාග කලාවට 

ජනේලයෙන් ඉර එබෙනවා හොර අල්ලන්නට 

අපට හොරා උදේ වෙලා දවස පිපෙන විට 

අනේ සුමේ පටන්ගන්න වෙලාව මේ  මට 

ගේ පොඩ්ඩේ ගුලිවෙන කොට තදවි  එයයිට 

මාමණ්ඩි අහයි මීයො ඇත්දැයි යමරෙට 

නැන්දම්මා පරල වෙද්දී ළමයෙක් නැතුවට 

අනේ අම්මේ ළමයි කොහෙද සෙල්ලම් නැතිකොට  

අනුරුද්ධ වැලිගමගේ 

2026  මාර්තු  මස ලන්ඩන් කවි කලාපයේ පලවිය.

විශේෂ ස්තූතිය-  ලන්ඩන් කවිය සංස්කාරක අනුර හෑගොඩ මහතාට

සේයාරූ -  අන්තර්ජාලයෙන්  Google images

සියළු හිමිකම් මුල් හිමිකරුවන් සතුයි.

මේ සටහන ගැන ඔබේ අදහස් පහතින් ලියන්න. ඔබේ ගුණ දොස් මගේ ඉදිරි නිරමාණ එළිය  කරාවි.